Jak prać wełnę, len i jedwab: poradnik pielęgnacji tkanin

Jak prać wełnę, len i jedwab, żeby sweter się nie skurczył, a bluzka nie zniszczyła: temperatury, płyny bez enzymów, suszenie na płasko, mole i mechacenie.

Autor: Polska Picks · Opublikowano: · Zaktualizowano:

W skrócie

  • Wełnę, kaszmir i jedwab pierz w wodzie do 30°C, ręcznie albo na programie do wełny, płynem bez enzymów, bo enzymy rozkładające białko uszkadzają włókna zwierzęce.
  • Len i bawełnę pierz w 30–40°C, a białą pościel i ręczniki nawet w 60°C, jeśli pozwala na to metka.
  • Wełna kurczy się i filcuje od połączenia ciepła, tarcia i nagłej zmiany temperatury wody, dlatego najbardziej szkodzi jej gorąca woda, mocne wirowanie i suszarka bębnowa.
  • Wełniane swetry susz na płasko na ręczniku, z dala od kaloryfera i słońca, a len, bawełnę i jedwab na wieszaku.
  • Przed schowaniem na lato wełnę trzeba uprać, bo larwy moli najchętniej zjadają włókna zabrudzone potem i resztkami jedzenia.

Mój pierwszy porządny wełniany sweter wyprałam razem z ręcznikami w 40 stopniach. Wyszedł o dwa rozmiary mniejszy i sztywny jak filc. Od tamtej pory nauczyłam się, jak prać wełnę, len i jedwab tak, żeby ubrania z naturalnych tkanin wyglądały dobrze przez lata. Większość zasad jest prosta, a najwięcej szkód robi kilka powtarzających się błędów: za gorąca woda, zwykły proszek do delikatnych tkanin i suszenie swetrów na wieszaku.

Poniżej zebrałam wszystko w jednym miejscu, tkanina po tkaninie. Wełnie poświęcam najwięcej miejsca, bo ją najłatwiej zniszczyć.

Jak czytać symbole prania na metce

Zanim cokolwiek wrzucisz do pralki, spójrz na metkę. Symbole są ujednolicone w całej Europie:

  • Balia z liczbą oznacza najwyższą temperaturę prania. Jedna kreska pod balią to program delikatny, dwie kreski to bardzo delikatny, taki jak do wełny.
  • Dłoń w balii oznacza pranie ręczne, a przekreślona balia zakaz prania w wodzie.
  • Kwadrat z kołem to suszarka bębnowa (kropki oznaczają temperaturę), a kwadrat z poziomą kreską w środku to suszenie na płasko.
  • Żelazko z kropkami podaje temperaturę prasowania: jedna kropka to do 110°C, dwie do 150°C, trzy do 200°C.
  • Koło dotyczy pralni: litery P i F oznaczają czyszczenie chemiczne, a W profesjonalne pranie na mokro.
  • Trójkąt mówi, czy wolno wybielać. Przekreślony oznacza, że nie.

Producenci czasem piszą „tylko czyszczenie chemiczne” na wszelki wypadek. Wiele wełnianych swetrów spokojnie wypierzesz ręcznie, ale marynarki i płaszcze z usztywnieniami i podszewką lepiej oddać do pralni, bo w wodzie usztywnienia potrafią się pofalować. Więcej o metkach i składach piszę w poradniku o etykietach na ubraniach.

Jak prać wełnę i merino

Wełna to włókno białkowe pokryte drobnymi łuskami. W ciepłej wodzie, przy tarciu i wirowaniu łuski się sczepiają, a sweter kurczy się i gęstnieje. Tego procesu, czyli filcowania, nie da się w pełni odwrócić. Dlatego:

  1. Pierz wełnę w wodzie o temperaturze najwyżej 30°C, a do płukania używaj wody o tej samej temperaturze, bo nagła zmiana z ciepłej na zimną też sprzyja filcowaniu.
  2. Wybierz program do wełny albo pranie ręczne. Program do wełny porusza bębnem bardzo delikatnie i często jest łagodniejszy niż energiczne pranie w misce.
  3. Używaj płynu do wełny bez enzymów. Zwykłe proszki zawierają enzymy, które rozkładają białkowe plamy, a przy okazji białkowe włókno wełny.
  4. Ustaw niskie wirowanie albo zrezygnuj z niego. Po praniu ręcznym nie wykręcaj swetra, tylko zawiń go w suchy ręcznik i dociśnij.
  5. Susz na płasko na ręczniku lub siatkowej suszarce, nadaj mu kształt dłońmi i trzymaj z dala od kaloryfera i słońca. Mokry sweter na wieszaku rozciągnie się pod własnym ciężarem.

Wełna długo nie przesiąka zapachem potu i szybko się wietrzy, więc nie trzeba jej prać po każdym noszeniu. Powieś sweter na noc przy otwartym oknie, a pierz, gdy pojawi się plama albo zapach, i zawsze przed schowaniem na lato.

Wełna z oznaczeniem superwash jest poddana obróbce, która wygładza łuski, dzięki czemu można ją prać w pralce na programie do wełny. Nadal nie lubi jednak gorącej wody ani suszarki.

Kaszmir, alpaka i moher

Kaszmir pierz ręcznie w chłodnej lub letniej wodzie, płynem do wełny albo łagodnym szamponem do włosów, bo włos i kaszmir to podobne białko. Nie mocz go dłużej niż kilkanaście minut. Alpaka jest mniej sprężysta niż wełna owcza i na mokro łatwo się rozciąga, więc susz ją wyłącznie na płasko. Moher po wyschnięciu delikatnie potrząśnij, żeby włoski się podniosły, i nie szczotkuj go na mokro.

Co zrobić, gdy sweter się skurczy

Przy lekkim skurczeniu namocz sweter na 20–30 minut w letniej wodzie z łyżką odżywki do włosów, delikatnie rozciągnij go dłońmi do dawnego kształtu i wysusz na płasko. Czasem udaje się odzyskać rozmiar. Sfilcowanej, sztywnej dzianiny nie uratujesz, ale możesz z niej uszyć ciepłe kapcie albo etui.

Jak prać len i bawełnę

Len i bawełna to włókna roślinne, więc znoszą wyższe temperatury i zwykłe środki do prania.

Len pierz w 30–40°C, a białą lnianą pościel w 60°C. Nowy, nieprany len za pierwszym razem pierz w 30°C, bo może się skurczyć. Wypełniaj bęben do połowy, ustaw niskie wirowanie i od razu po praniu strzepnij i powieś ubranie, bo len zostawiony w bębnie mocno się gniecie. Suszarki bębnowej unikaj. Szczegóły o samym lnie znajdziesz w przewodniku po lnianych ubraniach, a o praniu sukienek z podszewką w tekście o lnianej sukience.

Bawełnę pierz w 30–40°C, ręczniki i białą pościel w 60°C. Kolorowe rzeczy wywracaj na lewą stronę i pierz w płynie do kolorów, a wybielaczy używaj wyłącznie do bieli, jeśli metka na to pozwala. Suszarka bębnowa jest dozwolona tylko wtedy, gdy pokazuje to symbol na metce, i nawet wtedy lepiej wybrać niską temperaturę, bo bawełna się w niej kurczy i szybciej ściera. Bawełna organiczna wymaga dokładnie takiej samej pielęgnacji jak zwykła.

Jak prać jedwab w domu

Jedwab to również białko, więc obowiązują go podobne zasady jak wełnę.

  • Pierz ręcznie w chłodnej wodzie, do 30°C, w płynie do wełny i jedwabiu bez enzymów.
  • Nie mocz jedwabiu długo i nie trzyj. Wystarczy kilka minut delikatnego poruszania w misce.
  • Do ostatniego płukania możesz dodać łyżkę octu spirytusowego, który spłukuje resztki płynu i przywraca połysk.
  • Nie wyżymaj. Zawiń jedwab w ręcznik, dociśnij i powieś na miękkim wieszaku w cieniu, bo słońce osłabia włókno i blaknie kolory.
  • W pralce pierz jedwab tylko wtedy, gdy metka na to pozwala, na programie do jedwabiu, w woreczku do prania.
  • Prasuj od lewej strony na jednej kropce, bez pary, bo krople wody potrafią zostawić na jedwabiu plamy.

Pot i dezodorant z czasem żółcą jedwab pod pachami, więc bluzki pierz częściej niż swetry, a perfumy nakładaj, zanim się ubierzesz. Tak samo pierz jedwabne gumki i opaski do włosów, takie jak te od Almanii.

Suszenie, parowanie czy prasowanie?

Suszenie decyduje o kształcie ubrania bardziej niż samo pranie.

  • Na płasko: swetry z wełny, kaszmiru i alpaki, a także grube swetry bawełniane, które na wieszaku się wyciągają.
  • Na wieszaku: lniane i bawełniane koszule, sukienki, jedwabne bluzki. Wieszak z szerokimi ramionami nie zostawi wybrzuszeń.
  • Parownica: najlepsza do wełny, jedwabiu i lnianych sukienek. Para rozluźnia włókna, odświeża ubranie między praniami i nie spłaszcza dzianiny. Przy jedwabiu sprawdź ją najpierw na wewnętrznym szwie.
  • Żelazko: do bawełnianych koszul i lnu, który ma być gładki. Len prasuj lekko wilgotny na trzech kropkach, bawełnę na dwóch lub trzech, wełnę na dwóch przez wilgotną ściereczkę, bo bez niej na tkaninie zostaje połysk.

Jak przechowywać wełnę: mole i mechacenie

Jak chronić ubrania przed molami

Szkody robią larwy mola odzieżowego, które żywią się keratyną, czyli białkiem wełny, kaszmiru, jedwabiu i piór. Najchętniej zjadają włókna zabrudzone potem i resztkami jedzenia, a jaja składane są w ciemnych, rzadko ruszanych miejscach szafy.

  • Chowaj na sezon wyłącznie czyste i całkiem suche ubrania.
  • Trzymaj wełnę w zamkniętych pudełkach albo zapinanych workach z bawełny, żeby ćmy nie miały do niej dostępu.
  • Kostki cedrowe i woreczki z lawendą odstraszają dorosłe ćmy, ale nie zabijają jaj ani larw. Cedr co sezon przetrzyj papierem ściernym, żeby znów pachniał.
  • Pułapki feromonowe łapią tylko samce, więc traktuj je jako sposób na sprawdzenie, czy masz problem, a nie jako jego rozwiązanie.
  • Jeśli znajdziesz larwy, włóż ubranie w szczelnym worku do zamrażarki na kilka dni, najlepiej na tydzień, a półki odkurz i przetrzyj.

Jak usunąć mechacenie

Zmechacenia powstają, gdy krótkie włókna wysuwają się z przędzy i przy tarciu zwijają w kulki. Najwięcej ich pod pachami, na bokach i tam, gdzie ociera się pasek torby. Nie odrywaj ich palcami, bo wyciągasz kolejne włókna. Użyj golarki do ubrań, grzebienia do kaszmiru albo kamienia do swetrów i prowadź je delikatnie w jedną stronę. W czystej wełnie zmechacenie zwykle słabnie po kilku zabiegach, a w mieszankach z akrylem czy poliestrem wraca, bo mocne syntetyczne włókno trzyma kulki na powierzchni. Jak wybrać sweter, który mniej się mechaci, piszę w poradniku o wełnianych swetrach, a o czapkach i szalikach w tekście o wełnianych akcesoriach.

Skóra: krótko

Skórzanych butów, pasków ani rękawiczek nie pierz w pralce. Brud zetrzyj wilgotną ściereczką, mokrą skórę susz w temperaturze pokojowej, z dala od kaloryfera, i regularnie ją natłuszczaj. Całą pielęgnację krok po kroku opisałam w poradniku o skórzanych butach.

Najczęstsze pytania

W jakiej temperaturze prać wełnę?

Wełnę pierz w wodzie o temperaturze najwyżej 30°C, a do płukania użyj wody o tej samej temperaturze. Gorąca woda i nagła zmiana temperatury sprawiają, że wełna się kurczy i filcuje.

Czy wełniany sweter można prać w pralce?

Tak, jeśli metka nie zabrania prania w wodzie. Wybierz program do wełny w 30°C, płyn bez enzymów i niskie wirowanie, a sweter wysusz na płasko.

Czym prać jedwab w domu?

Płynem do wełny i jedwabiu bez enzymów, w chłodnej wodzie, najlepiej ręcznie. W awaryjnej sytuacji sprawdzi się łagodny szampon do włosów.

Czy len można prać w 60 stopniach?

Białą lnianą pościel i ręczniki tak, jeśli pozwala na to metka. Lniane ubrania pierz w 30–40°C, bo wyższa temperatura sprzyja kurczeniu i szybciej wypłukuje kolor.

Jak pozbyć się moli z szafy?

Wyjmij wszystko, co wełniane, zamroź zaatakowane ubrania w szczelnym worku na kilka dni, a szafę odkurz i przetrzyj. Potem chowaj tylko czyste rzeczy w zamkniętych pudełkach lub workach.

Jeśli szukasz ubrań z naturalnych tkanin, które warto tak pielęgnować, przejrzyj ubrania w katalogu Polska Picks. Zacznij od jednej rzeczy z wełny albo lnu i dbaj o nią według tych zasad, a zobaczysz, jak długo potrafi wyglądać jak nowa.

Kupuj świadomie. Wspieraj polskie marki.